Zaledwie pięć lat po wojnie, 26 września 1950 r., przy pl. Stalina w Bratysławie, w mieście pełnym nadziei i odbudowy, powstała niewielka placówka pod nazwą Nowa Polska. W niewielkiej sali wśród kilku półek z książkami, spotykali się tu entuzjaści i sympatycy współpracy polsko-czechosłowackiej, mający potrzebę budowania mostów poprzez kulturę i sztukę.
Trzy lata później siedzibę przeniesiono do budynku przy pl. Słowackiego Powstania Narodowego 27, gdzie znajduje się do dziś. Od tego momentu rozpoczęła się niezwykła podróż, która trwa już 75 lat, czyniąca Instytut Polski w Bratysławie jednym z najważniejszych ambasadorów polskiej sztuki za granicą.
W tamtych latach instytucja ta organizowała wystawy, wieczory literackie oraz spotkania z polskimi twórcami. Choć jej działalność musiała mieścić się w ramach ówczesnej polityki kulturalnej, dla wielu bywalców czytelnia Nowej Polski była miejscem, gdzie mogli sięgnąć po zakazaną literaturę emigracyjną, niezależne publikacje oraz rzetelne informacje o wydarzeniach w Polsce.
W 1982 r. instytucja zmieniła nazwę na Polskie Centrum Informacji i Kultury. To właśnie tutaj słowaccy widzowie mogli oglądać najnowsze wówczas polskie filmy, które nie trafiały do szerokiej dystrybucji, a miłośnicy literatury poznawali współczesnych polskich autorów.
Po aksamitnej rewolucji, gdy otworzyły się nowe możliwości, Polskie Centrum Informacji i Kultury rozpoczęło współpracę z uniwersytetami, teatrami i stowarzyszeniami kulturalnymi. Należy też wspomnieć o jeszcze jednej ważnej dacie – 9 lutego 1994 r., kiedy to placówka stała się Instytutem Polskim. Od tego czasu nieprzerwanie prezentuje słowackiej publiczności to, co najlepsze w polskiej kulturze i sztuce od literatury i muzyki, przez film i teatr, aż po sztuki wizualne.
Instytut Polski w Bratysławie jest częścią sieci 25 Instytutów Polskich, działających w stolicach i dużych miastach świata. Podlegają one Ministerstwu Spraw Zagranicznych RP i specjalizują się w dyplomacji kulturalnej. Ich misją jest promocja Polski, budowanie dialogu międzykulturowego oraz popularyzacja języka polskiego.
Dbają w ten sposób o dwustronną wymianę kulturalną oraz obecność polskiej kultury w życiu społecznym poszczególnych krajów. Logo Instytutów Polskich, czyli charakterystyczny czerwony ludzik na białym tle, zaprojektowane przez grafika Lecha Majewskiego w 2009 r. zastąpił wcześniejszy znak z piórem.
Na przestrzeni lat Instytut Polski w Bratysławie zgromadził bogatą bibliotekę, liczącą siedem tysięcy książek, w tym przekłady na język słowacki i czeski, a także dziesiątki czasopism. Jego sale przez dziesięciolecia gościły wybitnych polskich artystów, zarówno uznanych klasyków, jak i twórców młodego pokolenia. Na scenie Instytutu pojawiali się polscy muzycy, w tym interpretatorzy muzyki klasycznej, jazzmani, a także artyści teatralni i filmowi, których obecność przyciągała tłumy.
Słowacka publiczność miała również okazję oglądać wystawy wybitnych polskich malarzy i grafików od klasyków awangardy po współczesnych twórców sztuk wizualnych. W murach Instytutu odbywały się wykłady, spotkania autorskie, wieczory poetyckie, koncerty, kursy języka polskiego, prezentacje książek oraz spotkania literatów, językoznawców i tłumaczy polskiej prozy i poezji. Instytut aktywnie współpracował również ze słowacką Polonią, współorganizując wystawy słowackich artystów z polskimi korzeniami, spotkania Klubu Polskiego czy bale dla dzieci.
Dziś, po 75 latach działalności Instytut Polski w Bratysławie pozostaje miejscem spotkań i inspiracji. Od wystaw i koncertów, przez pokazy filmowe i spotkania literackie, wciąż buduje mosty między Polską a Słowacją, pokazując, że sztuka i kultura potrafią łączyć ludzi ponad i poza granicami.
Dla mnie IP w Bratysławie to przestrzeń wyjątkowych przeżyć kulturalnych i niezapomnianych spotkań z rodakami. To miejsce, które łączy ludzi, porusza serca i umysły. Jego niezapomnianą twarzą na zawsze pozostanie Pani Teresa Lukáčová, której oddanie i ciepło nadają temu miejscu niepowtarzalny charakter.
Magdalena Zawistowska-Olszewska
