Jeden z ważnych charakterystycznych punktów stolicy właśnie obchodzi okrągły jubileusz – pół wieku! Mowa o Centralnym, czyli o dworcu Warszawa Centralna, który na stałe wpisał się w krajobraz miasta.
RETROHITY
Chaos komunikacyjny
Budowa nowego, jednego głównego dworca kolejowego dla Warszawy była tematem palącym już w czasach II Rzeczypospolitej. Miasto miało bowiem kilka końcowych stacji kolejowych, komunikacyjnie nie związanych ze sobą, będących wynikiem budowania poszczególnych kolei żelaznych. Budowa nowego, jednego dworca głównego – Warszawy Głównej – nabrała tempa w latach 30. poprzedniego wieku. Jednak tuż przed wybuchem II wojny światowej wybuchł pożar, który zniszczył inwestycję, a potem naziści cały teren zrównali z ziemią.
Po wojnie w pobliżu dworca Warszawa Zachodnia został wybudowany mały dworzec, dumnie nazwany Warszawą Główną, nie mający nic wspólnego ze swoim poprzednikiem. Służył on przez kilka dekad jako dworzec tymczasowy, nie odbiegając standardami od któregokolwiek polskiego regionalnego dworca kolejowego. I tak pozostało do dziś, bowiem Warszawa Główna nadal istnieje i pełni swoje funkcje.
Budowa Centralnego
Już w 1946 r. ogłoszono konkurs na budowę Dworca Centralnego, który wygrał zespół architekta Arseniusza Romanowicza. W 1972 r. ten sam zespół po dostosowaniu projektu do współczesnych wymogów rozpoczął „zadanie 1110 dni“ – budowa, która miała trwać 10 lat, została zrealizowana w ciągu 3 lat przy użyciu najnowocześniejszych rozwiązań technicznych. Odbywała się przy normalnym ruchu ulicznym oraz kolejowym.
Pierwszy pociąg (ekspresowy z Gliwic) wjechał na peron jeszcze niewykończonego dworca wieczorem 24 marca 1974 r. Uroczyste otwarcie miało miejsce 5 grudnia 1975, uczestniczyli w nim przedstawiciele władz partyjnych i rządowych z Edwardem Gierkiem, Piotrem Jaroszewiczem i Henrykiem Jabłońskim na czele. Ówczesne hasło propagandowe głosiło „Od 5 grudnia 1975 r. społeczeństwo dzieli się na tych, którzy już byli tam oraz na tych, którzy tam będą”. Dworzec doczekał się również mnóstwa międzynarodowych uznań, wyróżnień i nagród architektonicznych.
Popularność dworca była na tyle duża, iż pojawił się on w wielu produkcjach filmowych i serialach, służąc jako realistyczne tło dla scen podróży, pożegnań czy spotkań. Reżyserzy chętnie korzystali z jego unikalnej architektury i atmosfery, choć nie zawsze było to główne miejsca akcji. Często zajmował miejsce na pocztówkach i zdjęciach prezentujących Warszawę.
Upadek i powrót do świetności
Brak odpowiedniej konserwacji i zaniedbania w utrzymaniu gmachu budynku oraz całego zaplecza spowodowały, iż w latach 90. to miejsce nie cieszyło się dobrą sławą. Na zaniedbanym Centralnym bywało brudno i niebezpiecznie Pojawiły się nawet pogłoski o wyburzeniu całego kompleksu i budowie nowego, do czego jednak nie doszło.
Świetność powróciła po dwuletnim kapitalnym remoncie dworca przed Mistrzostwami Europy w Piłce Nożnej EURO 2012. Od tej pory ponownie cieszy się on uznaniem. W przyszłym roku dobiegnie końca kompletna przebudowa i rekonstrukcja dworca Warszawa Zachodnia, bramy wjazdowej z kierunku zachodniego i południa, która w węźle warszawskim przejmie stery w obsłudze podróżnych.
Ciekawostki o dworcu
Czy wiecie, że z peronu 1. Dworca Centralnego przejściem podziemnym można dotrzeć bezpośrednio do pobliskiego dworca Warszawa Śródmieście? Dworzec Centralny jest wykorzystywany wyłącznie w ruchu dalekobieżnym, zaś ruch podmiejski obsługuje przyległy dworzec Warszawa Śródmieście. Centralny posiada 4 perony wyspowe, wysokie, dwukrawędziowe o długości 400 m.
W 2024 r. dworzec znajdował się na 4. miejscu co do liczby obsługiwanych pasażerów – w ciągu doby korzysta z niego ok. 60 tysięcy podróżnych, a rocznie 24 mln. Dworzec Centralny jest największym dworcem w Polsce zarówno pod względem powierzchni obsługi pasażerskiej, jak i powierzchni komercyjne, liczącej 8,5 tys. GLA.
Kubatura Centralnego wynosi 600 tys. m³, a powierzchnia ok. 90 tys. m². Od 5 stycznia 2019 r. dworzec nosi imię Stanisława Moniuszki. W dniu 24 lipca 2019 r. decyzją wojewódzkiego konserwatora zabytków został wpisany do rejestru zabytków. Podczas samej budowy dworca w jego okolicy powstał system przejść i pasaży podziemnych, mieszczący kilkadziesiąt różnych sklepów.
Mam nadzieję, że nastroiłem Państwa do podróży pociągiem – kierunek: Warszawa Centralna!
Andrej Ivanič
