Festiwal „Cześć, Preszów!”, czyli spotkania z polską kulturą, sztuką, muzyką i nauką, jak co roku umilił mieszkańcom Preszowa długie, jesienne wieczory. Październik i listopad to miesiące, kiedy to już od dziesięciu już lat wschodnią Słowację odwiedzają polscy i słowaccy artyści, inspirujący się polskością, przywożąc swoją wiedzę i sztuką, które potrafią oddziaływać ponad granicami.
To właśnie do nich – granic w dosłownym rozumieniu – odniósł się szef misji dyplomatycznej Rzeczypospolitej Polskiej w Bratysławie Piotr Samerek. Podczas wykładu inaugurującego Polskie Dni, który odbył się 14 października 2025 r. w auli Uniwersytetu Preszowskiego, mówił on o współczesnych wyzwaniach, przed którymi stoi dziś Polska.
Rozpoczęcie festiwalu uświetnił koncert Małgorzaty Anny Mokrus, polskiej pianistki i laureatki prestiżowych międzynarodowych nagród na krajowych i międzynarodowych konkursach fortepianowych. Jej występ w PKO Čierny Orol zainaugurował artystyczne spotkania w mieście, odbywające się z inicjatywy prof. Marty Vojtekovej, dyrektorki studiów środkowoeuropejskich na Uniwersytecie Preszowskim, który to, wraz z władzami miasta Preszowa oraz Instytutem Polskim w Bratysławie, rokrocznie angażuje się w organizację październikowych i listopadowych wydarzeń.
Muzyki fortepianowej można było także posłuchać 26 października w teatrze VIOLA w trakcie wieczoru z twórczością Fryderyka Chopina. Wykonanie preludiów znakomitego polskiego artysty przez słowacką pianistkę Lenkę Pollákovą spotkało się z ciepłym przyjęciem publiczności.
W tym samym teatrze, ale 13 listopada w interpretacji Xénii Jarovej zabrzmiały utwory innego wyjątkowego pianisty i kompozytora – Romana Bergera. Oba koncerty nawiązywały do odbywającego się właśnie w Warszawie XIX Międzynarodowego Konkursu Pianistycznego im. Fryderyka Chopina, który skupił na polskiej stolicy uwagę całego świata.
Warszawska Szkoła Filmowa jest ważnym ośrodkiem kształcącym polskich reżyserów, scenarzystów i aktorów. To właśnie etiudy filmowe jej studentów zaprezentowano w centrum kultury niezależnej Wave. W większości nawiązywały one do obecnej sytuacji w kraju i na świecie, podobnie jak film „Ludzie” w reż. Macieja Ślesickiego i Filipa Hilleslanda (2024), obrazujący sytuację za wschodnią granicą, który można było obejrzeć 14 października w Cinamax Novum.
W tym samym dniu w miejskiej galerii Caraffka odbył się wernisaż wystawy Lucji Radwan. Polsko-austriacka plastyczka zaprezentowała wielkoformatowe prace zainspirowane jaskiniami. Projekt „Speleoart” wyróżnił się swoją oryginalnością, w części nawiązywał też do preszowskiej jaskini Zła Dziura.
Geograficzne inspiracje towarzyszyły także wystawie w foyer Urzędu Samorządowego Województwa Preszowskiego. Zaprezentowano tam prace uczestników konkursu fotograficznego, zorganizowanego w ubiegłym roku przez Stowarzyszenie Promocji Sportu, Turystyki i Kultury „Kolejarz”, Związek Słowaków w Polsce, Muzeum Sportu i Turystyki w Warszawie oraz Stanicę Muzeum. Tematyka konkursu dotyczyła najpiękniejszych kolejowych tras turystycznych w Polsce i na Słowacji.
Podróże to także temat przewodni książki Kýčery Potulky po Bieščadoch a Poloninách Adama Robińskiego, który w auli uniwersyteckiej spotkał się z czytelnikami. Rozmowa z autorem przyniosła refleksje na temat przebywania w otoczeniu natury oraz jej wpływu na człowieka. Z kolei o najpiękniejszych miejscach północnej Polski można było posłuchać podczas wykładu dr. Antona Fogaša z Uniwersytetu Preszowskiego, który opowiadał o historycznych miejscach, imponujących krajobrazach oraz przyrodzie północnej Polski.
Bogaty program na Uniwersytecie uświetnił doc. Marek Mitka. Podczas warsztatów tłumaczeniowych odsłonił on technikę pracy z tekstem literackim na przykładzie poezji Antoniego Słonimskiego. Także w murach uczelni miał miejsce pokaz filmu Chleb i sól(reż. Damian Kocur, 2022) z wykładem wprowadzającym, wygłoszonym przez prof. Petera Kášę.
Nie sposób wymienić wszystkich wydarzeń, które tegorocznej jesieni odbyły się w Preszowie w ramach festiwalu „Cześć! Preszów”. Jednak każdy miłośnik sztuki czy nauki z pewnością znalazł coś dla siebie.
Polska stanowi niewyczerpany temat, od zawsze inspirujący artystów, dlatego z niecierpliwością czekamy na kolejną edycję preszowskiego festiwalu.
Paulina Stawarz
Zdjęcia: Ivana Slivková, archiwum
