Przyroda w centrum uwagi: odkrycia i inicjatywy, które zmieniają słowacki krajobraz
SOS czyli Sympatycznie o Słowacji
Choć na poziomie państwowym ochrona środowiska na Słowacji nie jest priorytetem, to w wielu miejscach kraju oddolnie rozwijają się inspirujące projekty. W Tatrach, przy okazji tworzenia projektu popularyzującego wspinaczkę wysokogórską, odkryto dotąd nigdzie nieopisany wodospad. Na terenach pogórniczych wdraża się nowoczesne rozwiązania biotechnologiczne, by przywrócić życie glebom, zniszczonym przez przemysł.
Z kolei w orawskiej Zubrohlavie lokalny pasjonat przemienia zaniedbane pola w miejsce edukacji ekologicznej i rodzinnego wypoczynku. Te trzy różne historie łączy wspólny cel – pokazują, że naturalne dziedzictwo może być źródłem odkryć, inspiracji i nadziei na zrównoważoną przyszłość.
Wysokie Tatry z nowym wodospadem
W Dolinie Staroleśnej (Veľká Studená dolina) w Tatrach Wysokich odkryto nieopisany wcześniej wodospad. Ma 116 metrów wysokości, leży na wysokości 1939 m n.p.m. i jest setnym oficjalnie zarejestrowanym wodospadem w Tatrach. Odkrycia dokonał instruktor wspinaczki Martin Murár, wytyczając nową trasę na Strzelecką Turnię (Strelecká veža, 2130 m).
To miejsce jest wyjątkowe – woda wypływa prosto z ziemi, bez powierzchniowego potoku, i jest zdatna do picia. Nowy wodospad otrzymał nazwę Nižný i Vyšný Strelecký vodopád, a przy nim powstała droga wspinaczkowa Žriedlo, licząca 12 odcinków o trudności IV stopnia UIAA.
Wodospad można dostrzec z trasy w kierunku Zbójnickiej Chaty, choć wymaga to uważnego przyglądania się. Odkrycie wpisuje się w projekt „Mały manifest wspinaczkowy Ta33”, promujący bezpieczną i bezpłatną wspinaczkę w Tatrach.
Pola konopi a tereny pogórnicze
W Handlovej ruszył pionierski projekt rekultywacji obszarów, zniszczonych przez górnictwo i przemysł. Na terenach w pobliżu dawnej kopalni i oczyszczalni ścieków wysiane zostały konopie przemysłowe – roślina szybko rosnąca, o głębokich korzeniach, zdolna do usuwania metali ciężkich z gleby.
Uprawa potrwa dwa sezony, a następnie teren zostanie obsadzony roślinami owocodajnymi i kwiatami wspierającymi bioróżnorodność. Z konopi planuje się także produkcję materiału do druku 3D uli, które pomogą w powrocie pszczół na te tereny.
Projekt realizuje organizacja Handlovské lesy we współpracy z politechniką w Zvoleniu i firmą i-industry. Koszt przedsięwzięcia to 790 tys. euro, a zakończenie planowane jest na rok 2028. To pierwsza tego typu inicjatywa na Słowacji, łącząca biotechnologię, ekologię i rozwój lokalny.
Orawska dzicz oazą spokoju
W Zubrohlavie na Orawie powstaje Včelnica Zubrohlava – połączenie pasieki i arboretum. Inicjatorem jest miejscowy pszczelarz Peter Rapšík, który dwa hektary nieużytków przekształca w przestrzeń edukacyjno-rekreacyjną. W ogrodach rosną kwiaty, zioła i warzywa, które mają pomóc dzieciom lepiej poznawać rośliny. Powstały tu także altana, miejsce na ognisko, staw dla płazów i alejki spacerowe.
Rapšík, wcześniej prowadzący pszczelarskie kółko szkolne, zauważył, jak mała jest wiedza dzieci o przyrodzie. Arboretum ma stać się miejscem lekcji terenowych i działań integrujących szkolne społeczności. W prace włączyli się lokalni seniorzy, uczniowie i wolontariusze, którzy pomagają bez wynagrodzenia. Miejsce jest otwarte dla wszystkich, którzy szukają kontaktu z naturą. Rapšík marzy, by jego inicjatywa stała się lokalnym centrum edukacji ekologicznej i spotkań kolejnych pokoleń.
Aleksandra Pyka
