Co łączy Staszica, Wajdę, PKP i Gdynię? Na pierwszy rzut oka niewiele, jednak w 2026 r. wszystkie te nazwiska i nazwy spotkają się we wspólnej przestrzeni pamięci. Najbliższy rok będzie bowiem w Polsce czasem ich szczególnego uhonorowania.
Sejm i Senat zdecydowały, że upłynie on pod znakiem wybitnych postaci oraz instytucji, które w wyjątkowy sposób zapisały się w historii kraju, stanowiąc nie tylko fragmenty przeszłości, lecz także dokumentując odwagę, determinację i twórczą energię. Razem tworzą barwną opowieść o tym, skąd jesteśmy i jakie wartości kształtowały nasze wspólne doświadczenie.
Wśród wybranych osób znalazł się Józef Maksymilian Ossoliński, który swoje życie poświęcił polskiej kulturze i nauce. Był powieściopisarzem, poetą i badaczem literatury. Jego ogromna prywatna biblioteka, będąca skarbnicą rękopisów, starodruków i dzieł sztuki, stała się fundamentem Zakładu Narodowego im. Ossolińskich – jednej z najważniejszych instytucji naukowych i kulturalnych w Polsce.
W tym roku przypada także 200. rocznica śmierci filozofa, geologa, publicysty i działacza społecznego Stanisława Staszica. Staszic był jednym z najważniejszych myślicieli polskiego oświecenia. Zabiegał o modernizację kraju, rozwój edukacji, a także poprawę warunków życia zwykłych ludzi.
Rok 2026 obejmie również wspomnienie 160. rocznicy urodzin i 90. rocznicy śmierci Ignacego Daszyńskiego, jednego z ojców polskiej niepodległości. Jego biografia to przykład polityka, który nie bał się trudnych decyzji. Był premierem, marszałkiem Sejmu, a także orędownikiem równości społecznej.
To także rok upamiętniający życie i działalność Jerzego Giedroycia – redaktora naczelnego paryskiej „Kultury”. Jego czasopismo przez dziesięciolecia dawało przestrzeń do debaty o niepodległej, demokratycznej i otwartej Polsce.
Wśród patronów znalazł się także Józef Czapski – malarz, pisarz, więzień sowieckich obozów i jeden z najwybitniejszych twórców emigracyjnych. Ocalały z Katynia, współtwórca paryskiej „Kultury”, autor niezwykłych dzienników, pozostawił po sobie zapis walki o prawdę i pamięć.
Wspominać będziemy też Sergiusza Piaseckiego. Był on oficerem polskiego wywiadu, żołnierzem Armii Krajowej, weteranem wojny polsko-bolszewickiej, przemytnikiem, więźniem, a później pisarzem na emigracji. Zasłynął m.in. powieścią „Kochanek Wielkiej Niedźwiedzicy”, a jego historia dowodzi, że nawet najbardziej zagmatwane życie może przynieść wartościowe dzieła i głębokie refleksje.
W tym roku przypada 100. rocznica urodzin Andrzeja Wajdy, jednego z najwybitniejszych polskich twórców filmowych i teatralnych. Jego filmy, m.in. „Popiół i diament”, „Człowiek z marmuru”, „Człowiek z żelaza” czy „Katyń”, stały się symbolicznymi opowieściami o Polsce XX w. Wajda nie tylko pokazywał historię, ale także zadawał trudne pytania o ludzką godność, odpowiedzialność i sumienie.
Przypomnimy sobie również 125. rocznicę urodzin Mieczysława Fogga, którego kariera rozpoczęła się w okresie międzywojennym i trwała przez wiele dziesięcioleci. To jemu zawdzięczamy pełne melancholii „Tango milonga”, nostalgiczny „Mały biały domek” czy utwór „To ostatnia niedziela”, zwany hymnem przedwojennych pożegnań. Artysta sprzedał ponad 25 milionów płyt, a w jego repertuarze znalazło się ponad 2 tysiące utworów. Ten patronat przypomina o sile muzyki, która potrafi łączyć ludzi niezależnie od czasów.
Najbliższe miesiące to także okazja, by przypomnieć błogosławioną Matkę Elżbietę Różę Czacką, która poświęciła życie osobom niewidomym i słabowidzącym. Założyła Towarzystwo Opieki nad Ociemniałymi oraz Zgromadzenie Sióstr Franciszkanek Służebnic Krzyża, tworząc pierwsze w Polsce ośrodki edukacyjne i rehabilitacyjne dla niewidomych.
Oprócz ludzi Sejm i Senat wyróżnił także instytucje i ważne rocznice. W tym roku swoje 100. urodziny będzie obchodziło Polskie Radio, które przez dekady towarzyszyło Polakom, informując, edukując i bawiąc. Stulecie będą świętować również Polskie Koleje Państwowe, ważny element łączący kraj geograficznie i społecznie.
Będzie też okazja uczcić 100-lecie nadania praw miejskich Gdyni – miasta, które w krótkim czasie przeszło drogę od wioski rybackiej do nowoczesnego portu. W 50. rocznicę Robotniczych Protestów Czerwca 1976 w Radomiu, Ursusie i Płocku, Senat postanowił oddać hołd wszystkim uczestnikom i ich rodzinom. Bieżący rok został także poświęcony profilaktyce zdrowotnej, by zachęcić Polaków do regularnych badań, aktywności fizycznej, zdrowego odżywiania i troski o zdrowie psychiczne.
Rok 2026 będzie zatem łączył przeszłość z teraźniejszością, tradycję z nowoczesnością, indywidualne losy ze wspólnotowymi doświadczeniami. Będzie też skłaniać do inspiracji, ale i refleksji nad wartościami, które reprezentowali patroni. To okazja do zadumy nad tym, kim jesteśmy, skąd pochodzimy i dokąd zmierzamy, z szacunkiem do przeszłości i nadzieją na przyszłość.
Magdalena Zawistowska-Olszewska
